Szlak Naftowy

Gmina Gorlice była partnerem projektu utworzenia Karpacko – Galicyjskiego Szlaku Naftowego, mającego na celu ocalenie od zapomnienia przeszłości światowej kolebki przemysłu naftowego na Ziemi Gorlickiej.

Szlak został oznakowany. Na terenie gminy zainstalowano dwie tablice informacyjne – w Szymbarku na parkingu i w Kobylance przy szkole. Ponadto wydano folder o Szlaku, tworzy się skansen przemysłu naftowego na „Magdalenie”, odbyła się konferencja popularno-naukowa poświęcona historii kopalnictwa naftowego i promocji Szlaku, ukazało się wiele promocyjnych materiałów prasowych i telewizyjnych.

Tradycje naftowe w Gminie Gorlice

Warto zawitać do Gminy Gorlice. Tutaj można podziwiać malownicze pagórki Pogórza i dzikie wzgórza Beskidu Niskiego – dawnej Puszczy Karpackiej, poznać dziedzictwo kulturowe  Pogórzan i Łemków, odwiedzić stare kościoły, kościółki, cerkiewki, dworki oraz  renesansowy dwór obronny z XVI w., zobaczyć ostatnie w Polsce, Europie  trójnogi i kiwony, zadumać się przy przydrożnych kapliczkach i krzyżach, na starym żydowskim kirkucie oraz cmentarzach wojennych z I wojny światowej. Tutaj turysta odnajdzie ciszę i spokój, czyste powietrze, tradycyjną, regionalną kuchnię i gościnność mieszkańców oraz właścicieli gospodarstw agroturystycznych. Stąd może wyruszać na spacery, bliższe i dalsze wędrówki – piesze, rowerowe i samochodowe – do wielu atrakcji powiatu gorlickiego.

Gmina Gorlice położona jest w południowo - wschodniej części województwa małopolskiego, w powiecie gorlickim. Gminę tworzy dziesięć wiosek: Bielanka, Bystra, Dominikowice, Klęczany,  Kobylanka, Kwiatonowice, Ropica Polska, Stróżówka, Szymbark  i Zagórzany. Swoimi polami, łąkami, lasami, pagórkami i wzgórzami otaczają, wręcz otulają, miasto powiatowe Gorlice. Powierzchnia administracyjna gminy wynosi 10.283 ha, zaś liczba mieszkańców 17 tys. Przez gminę przebiegają drogi o znaczeniu krajowym i międzynarodowym: Wadowice – Przemyśl, Gorlice – Dukla  oraz Tarnów – Gorlice – Konieczna - z przejściem granicznym, najkrótsza droga z Polski centralnej na Słowację, Węgry i dalej na południe Europy.

Gmina Gorlice jest kolebką przemysłu naftowego. „Olej skalny” pochodzący z naturalnych wycieków wykorzystywany był w medycynie ludowej i do smarowania osi wozów. Początkowo czerpano ropę z „kopanek”, następnie zaczęto ją wydobywać przez pompowanie. Powstały kopalnie i w krajobrazie pojawiły się malownicze szyby i kiwony. Złoża ropy eksploatowane były w Kobylance, Dominikowicach, Ropicy Polskiej i Szymbarku.

W 1852 r. w Kobylance, ówczesny dziedzic książę Stanisław Jabłonowski, ożeniony z Marią hr. Wielopolską, destylował ropę naftową, pozyskując asfalt oraz naftę, która  nadawała się do oświetlenia w lampach. Zaopatrywał fabrykę ze swych studzien ropnych znajdujących się w „Pustym Lesie” w Sękowej, sprowadzając tu górników ze Śląska.

Odkryte źródła ropy naftowej w Kobylance i Dominikowicach, czynią te miejscowości pionierskimi w rozwoju przemysłu naftowego w świecie. Na szerszą skalę eksploatowano ropę od 1884 r., na skutek wcześniejszego odkrycia przez hr. Adama Skrzyńskiego, właściciela Zagórzan i Kobylanki, pola naftowego, na wzniesieniu ciągnącym się pomiędzy Dominikowicami i Krygiem, na obszarze tzw. „Brzezinki”. Pierwszy odwiert „Kobylanka 1” wykonany został na gruntach Skrzyńskiego przez firmę Mac Garvey i Simon Berghei do głębokości 558 m z wynikiem pozytywnym. Następne prace wiertnicze prowadzone były również na gruntach chłopskich.

W Kobylance, Krygu, Libuszy rozpoczęła się w 1884 r. epoka głębszych wierceń żurawiem kanadyjskim. W Kobylance przeprowadzono próbę bicia rekordu głębokości za pomocą urządzenia kanadyjskiego. Osiągnięto głębokość 1000 m na parceli Świerz – Skowronek, kierownikiem wiercenia był Kanadyjczyk Frank Drader. Z powodu zwiększającego się wydobycia ropy w Kobylance, Dyrekcja Firmy „Galicyjsko Karpackie Towarzystwo Naftowe”, dawniej „Bergheim Sp. Mac Garvey w Gliniku Mariampolskim” uzyskała w 1896 r. od starosty w Gorlicach zezwolenie na przeprowadzenie rurociągu o długości 7 km do rafinerii w Gliniku Mariampolskim.

Z czasem kopalnie unowocześniano, doprowadzono prąd, światło, przeprowadzono modernizację urządzeń technicznych, wymieniono trójnogi drewniane na maszty stalowe. Ogółem odwiercono w Kobylance w latach 1880 – 2000 ok. 90 odwiertów, w tym 70 produktywnych i 20 negatywnych, wydobyto ze złoża ok. 320 tys. ton ropy naftowej.

Chociaż czasy prosperity naftowej minęły, widoczne na polach kiwony, trójnogi – dawny sprzęt do wydobywania ropy naftowej - przypomina, gdzie była kolebka przemysłu naftowego.

Miejscowa szkoła nosi nazwę Ignacego Łukasiewicza, twórcy przemysłu naftowego.

Obok Kobylanki, przy drodze Gorlice – Dukla, znajduje się wieś Dominikowice. Malowniczo położona, na falistym terenie, z pięknymi punktami widokowymi. W tle rozległy kompleks leśny wzniesienia Łysuli (551m.). To najstarsza wieś Ziemi Gorlickiej. W 1279 r. Bolesław Wstydliwy potwierdził jej własność rycerzowi Dominikowi Pieniążkowi.

Bogactwem tej ziemi była od połowy XIX w. ropa naftowa. Widoczne do dziś na polach Dominikowic kiwony i trójnogi, dodają krajobrazowi uroku i niepowtarzalności. Złoże ropy Dominikowice – Kobylanka zostało odkryte w 1860 r. Wiercenia rozpoczęto w 1885 r. przez firmę Mac Garvey i Simon Bergheim. Istniały m.in.  kopalnie: „Tadeusz”, „Wanda”, „Union”, „Wilno”, „Eugenia”, „Gorlice 2”, „Ochronka”. Ogółem wykonano ok. 86 odwiertów, z których wydobyto ok. 230 tys. ton ropy naftowej.

Wcześnie rozwinęło się kopalnictwo w Ropicy Polskiej. Już w roku 1880 były tu 33 szyby kopane. O pomyślnym rozwoju przemysłu naftowego w Ropicy Polskiej świadczy figura św. Barbary, patronki górników i naftowców, usytuowana przy drodze Jasło – Nowy Sącz, w sąsiedztwie kościoła parafialnego. Pochodzi z XVIII w. Pierwotnie stała we wnęce fasady kościoła Nar. NMP w Gorlicach. Po pożarze miasta w XIX w. stała obok świątyni. Podarowana przez gorliczan mieszkańcom Ropicy Polskiej, została umieszczona na cokole, który w 1888 r. ufundowali Michał i Maria Nowakowie. 

Na szerszą skalę rozwinęło się kopalnictwo w u podnóża góry Magdalena (429 m). Razem z położoną obok Łysą Górą (441 m), zwaną „Zamczyskiem” stanowią znakomity punkt obserwacyjny, z którego roztacza się wspaniały górski widok na miasto Gorlice i Ziemię Gorlicką. 

Istniały tu kopalnie: „Magdalena”, „Jantas”, „Zawisza”, „Zawodzie”. W rejonie Magdalena – Ropica Polska w latach 1931 – 2000 odwiercono ok. 112 otworów, ze złoża wydobyto ok. 310 tys. ton ropy naftowej.

Do kopalni Magdalena, od 1956 r. przyłączono kopalnie w Szymbarku, m.in.: „Bystrzyca”, „Śląsk”, „Lasek”. Szymbark - wieś letniskowa, ma bogatą historię, zabytki i rezerwat przyrody. Najstarszy dokument o miejscowości pochodzi z 1369 r. Osobliwością architektoniczną jest murowany, renesansowy dwór obronny  z XVI w. – siedziba rodowa Gładyszów, którzy za czasów króla Kazimierza Wielkiego kolonizowali górne dorzecze rzeki Ropy.

Na południe od Szymbarku, już w paśmie Magury Małastowskiej położona jest Bielanka, stara wieś łemkowska, założona w XV stuleciu  w dobrach Gładyszów. Przez wieki słynęła z produkcji dziegciu, leku produkowanego z żywicy sosny i brzozy, którym handlowali wędrowni dziegciarze. Maź – uboczny produkt dziegciu, używano do smarowania osi wozów i ruchomych elementów młynów, tartaków. W miejscowości zachowały się stare chyże – łemkowskie chaty oraz drewniana cerkiew z 1773 r., pw. Pokrowy (Opiekunki) z ikonostasem z 1783 r. Wieś zamieszkują w znacznej mierze Łemkowie.

W ramach Projektu oznakowanano szlak i wykonanano ekspozycję jego elementów na obszarze Powiatu Gorlickiego.

W Gminie Gorlcie ustawiono 2 tablice informacyjne - w Kobylance i Szymbarku.

„Karpacko - Galicyjski Szlak Naftowy”

• Projekt realizowany w ramach Rządowego Programu - Fundusz Inicjatyw Obywatelskich, cel 2: Wspieranie współpracy i partnerstwa międzysektorowego (wspieranie rozwoju współpracy pomiędzy sektorem pozarządowym i publicznym)
• Projekt współfinansowany ze środków Ministerstwa Polityki Społecznej

Okres realizacji projektu:

• wrzesień 2006r. - sierpień 2007r.

Cel projektu:

Projekt „Karpacko - Galicyjski Szlak Naftowy” ma na celu ocalenie od zapomnienia śladów kolebki przemysłu naftowego w Powiecie Gorlickim poprzez integracje rozproszonych dotychczas działań organizacji pozarządowych, samorządów i przedsiębiorców wokół wspólnej idei utworzenia szlaku naftowego. Realizacja projektu przebiegać będzie na obszarze Powiatu Gorlickiego, jednakże projekt swoim zasięgiem merytorycznym obejmie szerszy obszar od Limanowej aż po Kosmacz na Ukrainie.

Szczegółowe cele projektu:

• Integracja rozproszonych działań organizacji pozarządowych, samorządów i przedsiębiorców wokół wspólnej idei utworzenia szlaku naftowego/li>
• Nawiązanie współpracy regionalnej i międzynarodowej
• Stworzenie profesjonalnego modelu zagospodarowania dziedzictwa przemysłowego regionu
• Opracowanie dokumentacji związanej z historią kopalnictwa naftowego na Ziemi Gorlickiej
• Opracowanie przewodnika „Po Karpacko - Galicyjskim Szlaku Naftowym”
• Wspierania placówek muzealnych tak istniejących jak i tworzonych
• Działalność edukacyjna - „ścieżki edukacyjne” po szlaku naftowym
• Wykreowanie specyficznego produktu turystycznego Ziemi Gorlickiej - szlaku naftowego
• Ochrona pamiątek naftowych narażonych na zniszczenie
• Poprawa warunków dla rozwoju turystyki z zachowaniem wymogów ochrony środowiska, dziedzictwa kulturowego i historycznego
• Tworzenie warunków dla rozwoju i wzrostu konkurencyjności przedsiębiorstw sektora turystycznego, w tym MŚP na terenie Powiatu Gorlickiego
• Promocja powiatu Gorlickiego jako obszaru atrakcyjnego turystycznie
• Zwiększenie dostępności regionalnych produktów turystycznych
• Aktywizacja społeczności lokalnej

Potrzeba realizacji projektu:

Region Gorlicki jest kolebką polskiego i światowego przemysłu naftowego. To tutaj powstały pierwsze szyby naftowe i destylarnie, będące zaczątkiem polskiego przemysłu naftowego. Gorlickie dziedzictwo przemysłowe ginie na oczach wszystkich, znikają szyby, otwory, kopalniane trójnogi, kiwony. Z likwidacją kopalń likwidowane są również elementy, symbole naszego regionu, z którymi wiele pokoleń żyło czerpiąc zasoby finansowe potrzebne do życia. Z kopalnictwem naftowym utożsamia się wiele osób, jeszcze więcej chce, aby pamiątki tej działalności pozostały jako wyraz szacunku dla dokonań naszych przodków. Te wszystkie wartości, tak cenne i charakterystyczne dla ziemi gorlickiej powinny pozostać w naszym regionie, gdyż rozwój swój zawdzięcza on ropie.

Partnerzy projektu:

Bezpośredni Partnerzy merytoryczni i finansowi projektu to:

• Powiat Gorlicki
• Gmina Miejska Gorlice
• Gmina Gorlice
• Gmina Biecz
• Gmina Lipinki
• Gmina Sękowa
• Gmina Ropa
• Stowarzyszenie Naukowo - Techniczne Inżynierów i Techników Przemysłu Naftowego i Gazowniczego w Polsce, Oddział Gorlice
• Ośrodek Sportu i Rekreacji w Gorlicach
• Lokalna Organizacja Turystyczna „Beskid Zielony” w Gorlicach
• Kazimierz Dudek - Kopalnia na Magdalenie

Główne działania projektu:

Główne działania realizowane w ramach projektu podzielone zostały na dwie części: I część dotyczy całego szlaku naftowego, biegnącego od Limanowej aż po Kosmacz na Ukrainie, II część dotyczy oznakowania i promocji „Karpacko - Galicyjskiego Szlaku Naftowego” na obszarze Powiatu Gorlickiego.

W ramach I części realizacji projektu planowane są następujące działania:

• Opracowanie koncepcji przebiegu „Karpacko - Galicyjskiego Szlaku Naftowego” na trasie Limanowa - Kosmacz.
• Opracowanie jednolitego oznakowania tablic, projekty graficzne i kolorystyka oznaczeń szlaku naftowego.
• Opracowanie mapy poglądowej szlaku naftowego od Limanowej po Kosmacz.
• Współpraca lokalna, regionalna: wyjazdy studyjne - do Sanoka i do Skansenu w Bóbrce.

Natomiast w II części projektu realizowane będą następujące działania:

• Wykonanie inwentaryzacji elementów kopalnictwa naftowego istniejących na terenie Powiatu Gorlickiego jako śladów kolebki przemysłu naftowego.
• Przygotowanie i obróbka podkładów geodezyjnych do ulokowania elementów i oznakowań szlaku naftowego.
• Wykonanie projektów technicznych konstrukcji i tablic do projektów graficznych.
• Przygotowanie, uzgodnienie i podpisanie wieloletnich umów użyczenia lub dzierżawy gruntów pod ekspozycje elementów szlaku takich jak: kiwony, wieżyczki, kieraty, tablice i inne eksponaty.
• Oznakowanie szlaku i wykonanie ekspozycji jego elementów na obszarze Powiatu Gorlickiego:
  • ustawienie 8 tablic informacyjnych w 5 gminach i w mieście Gorlice,
  • ustawienie 6 tablic adresowych i 20 tablic kierunkowych na szlaku naftowym,
  • utworzenie Skansenu Przemysłu Naftowego na Magdalenie.
• Wykreowanie produktu turystycznego „Karpacki Trakt Naftowy - kolebka przemysłu naftowego”, którego początkiem będzie utworzony Skansen na Magdalenie.

Informacje ze strony internetowej Gorlickiego Stowarzyszenia WspieraniaPrzedsiębiorczości http://gowp.w.interia.pl/aktualnosci.htm